'Puuzele' is van alle tijden

Een van mijn ambities met dit boek is om de ‘grote’ en de ‘kleine’ geschiedenis te verweven. Voor de grote geschiedenis kan ik putten uit boeken, artikelen en allerlei informatie die online te vinden is. Over de kleine geschiedenis is veel minder geschreven. Dus daar kan ik me meer vrijheden veroorloven.

Waar ik bijvoorbeeld veel lol in heb is om verhalen, gebeurtenissen en personen uit mijn jeugd te vertalen naar een paar honderd jaar eerder. Zo was er in ons dorp een kapelaan die uitgetreden is uit het ambt en getrouwd. Ik zie geen reden waarom dat niet óók in 1700 gebeurd zou kunnen zijn. En typische dorpsfiguren als ‘Gieze Rieke’ die zullen er in die tijd ook wel geweest zijn. Gieze Rieke was een vrijgezel, die op een heel oud boerderijtje woonde. Hij hield erg van kinderen, en als hij je zag dan wilde hij altijd even ‘puuzele’: een aai over je bol geven. Of de boerderij Marleetjeshof, die uit de late Middeleeuwen stamt en in die tijd leenplichtig was aan klooster Keijserbosch. Hetzelfde klooster dus waar Margaretha van Waes ooit woonde. Die boerderij is er nog steeds. Tegenwoordig is er een bakkerijmuseum gevestigd. Zo zijn er honderden verhalen over legendarische en minder legendarische dorpsgenoten en plekken.

Natuurlijk moet het gedrag van mijn personages wel passen bij de tijd waar ze in leefden. Als je je daarin gaat verdiepen blijkt dat er verrassend veel diversiteit was en dat er eigenlijk best veel kon. Ons beeld over ‘vroeger’ en wat mensen (met name vrouwen) bijvoorbeeld wel en niet mochten of vonden heeft veel geleden onder de preutsheid en het vrouwbeeld uit de negentiende en eerste helft van de twintigste eeuw. Om dat te illustreren hieronder een paar fragmenten uit een gedicht van de zestiende eeuwse dichteres Anna Bijns. Zij vond dat je als vrouw minstens net zo goed af was zonder man:

Ongebonden best, weeldig wijf zonder man

Het es goed vrouwe zijn, maar veel beter here.

Het is goed om een vrouw te zijn, maar veel beter om een man te zijn

“Als een vrouwe huwt, al is ze eêl van bloede,

Machtig van goede, zij krijgt aan haar bene

Enen groten worpriem. Maar blijft zij allene,

En zij haar rene en zuver gehouden kan,

Zij es here en vrouwe, beter leven nooit gene.

Als een vrouw trouwt, ook al is ze van edele afkomst,

En ook al heeft ze veel bezittingen, ze krijgt meteen

Een leiband om de hals. Maar als ze alleen blijft,

En als zij deugdzaam en rein kan blijven,

Dan is ze zowel heer als vrouw, een beter leven bestaat er niet.

Voor wie het hele gedicht wil lezen: https://www.dbnl.org/tekst/bijn003hple01_01/bijn003hple01_01_0002.php