De martelaren van Roermond

Vorige week was ik in Roermond voor de Limburgse Erfgoeddag. Daar werd een filmpje vertoond van Studio Ni, over de verovering van Roermond door Willem van Oranje in 1572. Het is interessant dat dit verhaal nu opnieuw verteld wordt. Het intrigeert me om verschillende redenen.  

Wat gebeurde er? Willem van Oranje trok vanuit Duitsland met een leger richting Brussel. Hij riep alle steden op de route op om zich over te geven. Roermond weigerde dat en werd belegerd. In de ochtend van 23 juli lieten een paar sympathisanten van de geuzen de vijand stiekem binnen. Daarop begon de plundering van de stad, waarbij vooral geestelijken en kerkelijke bezittingen het moesten ontgelden. Kerken, kloosters en huizen werden leeggeroofd, er werd gemarteld en verkracht. Met name het lot van de kartuizer monniken is in contemporaine bronnen uitgebreid beschreven: afgesneden oren en neuzen, mannen die gevild werden en anderen die werden afgeslacht.  

Moord op de Roermondse martelaren. Anoniem, achttiende eeuw

Destijds werd er in heel (katholiek) Europa met afschuw gesproken over de brute manier waarop de stad was ingenomen. De Martelaren van Roermond waren in hun tijd bekender dan de Martelaren van Gorkum, die rond dezelfde tijd werden vermoord. Maar in de ‘vaderlandse’ geschiedenis hebben de gebeurtenissen in Roermond niet of nauwelijks aandacht gekregen.

Waar ik mee worstel is de vraag hoe dit verhaal moet worden geduid. Er vielen tussen de 20 en 30 doden. Dat lijkt toch mee te vallen in een tijd waarin het oorlog is en er op grote schaal wordt geplunderd en gemoord. En uit naam van de Spaanse koning en de  katholieke kerk werden natuurlijk ook de nodige wreedheden begaan. Een maand na de gebeurtenissen in Roermond vond de Bloedbruiloft plaats en werden duizenden Franse hugenoten vermoord. Waarschijnlijk speelde voor de aanhangers van de Roomse kerk mee dat het hier om geestelijken ging. Waar dat voor de protestanten een verzachtende omstandigheid was, was het voor de katholieken juist een verzwarend feit. De propagandamachine draaide ook toen al op volle toeren. In heel (katholiek) Europa verschenen pamfletten, waarin de moorden tot in detail werd beschreven, en er werden de nodige gravures en schilderijen aan gewijd. Maar hoe zou een neutrale beschouwer (zo die er destijds al was), hier tegenaan hebben gekeken?

Wat het verwarrend maakt voor ‘zuiderlingen’ is dat de wreedheden begaan zijn door onze vader des vaderlands. Het is in veel kringen not done om Willem van Oranje in een kwaad daglicht te stellen, het is toch een halve heilige. Hij staat bekend als een in religieus opzicht tolerante man. Maar bij de inval in Roermond was hij persoonlijk aanvoerder van de troepen (hij verbleef op kasteel Hillenraad). Dat hij niet geweten heeft dat er een bloedbad had plaatsgevonden lijkt erg onwaarschijnlijk; een paar mannen werd nog een tijd gevangen gehouden in het legerkamp, als onderpand voor losgeld. In een brief aan zijn  broer Jan van Nassau, schrijft hij twee dagen later: “Hoewel ik vreesde, dat mijn mannen zich wegens de ellende van de doorstane nacht een weinig te buiten zouden gaan tegen de burgerij, hebben zij deze toch zo gespaard, dat er hoogstens drie of vier gedood zijn. Zij hebben zich meer gericht op de priesters en monniken, die in groten getale in de stad waren”.

Zijn brief lezend lijkt hij het allemaal niet zo erg te hebben gevonden. Wat zegt dit over zijn karakter en hoe belangrijk religieuze tolerantie voor hem écht was? Of was (is) het inderdaad een ‘normaal’ onderdeel van oorlogsvoering? Het verhaal roept bij mij vooral vragen op.

In mijn boek speelt het verhaal van de moord een rol op de achtergrond. Daarover een volgende keer meer.

Voor wie alles wil lezen over dit onderwerp: B. Hartmann – De martelaren van Roermond – Colomba - 2009