Grenzen - voor de feiten fetisjist

In het verhaal dat ik schrijf wil ik zo dicht mogelijk bij de historische feiten blijven. Daarmee maak ik het mezelf soms best lastig. Ik ben nu al voor de vierde keer een stuk aan het herschrijven waarin een van mijn hoofdpersonen, Samuel Sylvius (een bedacht personage), in 1702 op zoek gaat naar een document dat 150 jaar eerder is opgesteld. Hij bereist daarvoor de zuidelijke Nederlanden en omstreken. Omdat het gebied in oorlog is wisselt de heerschappij over steden en streken nogal eens. Waar zijn ze op welke moment precies aan het vechten, wie is waar de baas?

Ik heb nog niet één bron gevonden waar dat voor het jaar 1702 haarfijn uit de doeken wordt gedaan. Dus sprokkel ik gegevens uit verschillende bronnen en probeer die in elkaar te passen.

Ook zonder oorlog is het gebied trouwens een lappendeken van hertogdommen, graafschappen en staatjes, die weinig overeenkomst vertonen met de huidige landsgrenzen tussen België, Nederland en Duitsland. Een situatie die in die tijd niet uitzonderlijk was, want het hele ‘Heilige Roomse Rijk’ hing op dezelfde manier aan elkaar. En in de Republiek, in naam een eenheid, moesten de besluiten door elk gewest afzonderlijk worden goedgekeurd.

De historische kaarten zijn voor mij als geograaf fascinerend om te bekijken, maar er moet natuurlijk wél een boek komen. En naast dat ik recht wil doen aan de historische feiten wil ik óók graag dat het boek leesbaar blijft voor een groot publiek, zonder dat het allemaal te ‘uitleggerig’ wordt. Laten we het er maar op houden dat ik een uitdaging niet uit de weg ga…

Voor de liefhebber hieronder een paar feitjes:

• Het graafschap Horne, met onder andere Weert en Horn, viel onder het prinsbisdom Luik. Maar vanaf 1610 vallen Weert en Nederweert weer onder het Graafschap Gelre.

• Het Gelders Overkwartier, met onder andere Roermond en Sittard

• Overmaas (aan de overkant van de Maas bij Maastricht)

• Aan de andere kant van de Peel begon Staats-Brabant, wat op dat moment een Generaliteitsland was van de Republiek. Ze vielen onder de republiek maar hadden zelf niets te vertellen.

• Hertogdom Kleef en graafschap Meurs (allebei in het huidige Duitsland. In die tijd werd er Nederlands gesproken).

In 1701 had Lodewijk de Veertiende, de koning van Frankijk, net Roermond en Venlo ingenomen. Maastricht was Staats (in handen van de Republiek), net als Keulen. In de jaren daarna wisselden Roermond, Venlo en Maastricht nog een aantal keren van ‘eigenaar’, net als vele andere dorpen en steden in de omgeving.

Kaart met de situatie in 1648. Rond 1700 was de situatie voor de Nederlanden nog vergelijkbaar. Na 1713, aan het einde van de Spaanse successieoorlog, was een aantal grenzen verlegd.